Resilience starts at home

Resilience starts at home🏡, and so should risk knowledge and risk mapping. 

🌍While disasters and climate crises affect everyone, their impacts are often disproportionate for children, girls, women, persons with disabilities, and economically and socially marginalized households.

🎤This learning was shared through an Ignition Presentation at the 5th National Conference on Disaster Risk Reduction (NCDRR) on 13 October 2026 (Day 1), commemorating the International Day for Disaster Risk Reduction (IDDRR).

💡Because effective anticipatory action begins with understanding risks where they matter most: at the household level.

#ResilienceStartsAtHome #AnticipatoryAction #DisasterRiskReduction #HouseholdRiskMapping #RiskInformedAction #ClimateResilience #InclusiveResilience #LeaveNoOneBehind #NCDRR2026 #IDDRR2026

नायक बनौँ । नालायक नबनौँ।

साबुनपानीले हात धुने बानी स्वस्थ रहनका लागि सबैभन्दा सस्तो औषधि हो। 💧🧼 यसले आफ्नो मात्र होइन, अरूको जीवनसमेत बचाउने काम गर्छ। 👶 साना बालबालिकालाई खाना खुवाउनुअघि हात धुँदा आमाबुबा तथा दाजुदिदीहरूले उनीहरूको स्वस्थ भविष्य सुरक्षित गरिरहेका हुन्छन्। 🍽️ होटल तथा रेस्टुरेन्टका कर्मचारी र सञ्चालकहरूले हात धोएर खाना तयार गर्दा र खुवाउँदा आफ्ना ग्राहकहरूको स्वास्थ्य र जीवनको रक्षा गरिरहेका हुन्छन्। 🦸 त्यसैले, हामी सबै नायक हौँ! आफ्नो सानो लापरबाहीले आफू र अरूलाई जोखिममा नपारौँ। नालायक नबनौँ। नायक बनौँ । 🫧 आफू पनि बचौँ, अरूलाई पनि बचाऔँ। हात धोऔँ, स्वस्थ रहौँ! विश्व हात धुने दिवस २०२६ को हार्दिक शुभकामना! #GlobalHandwashingDay2026 १६ वर्षअघिको नायकी फोटो हेरौँ हजुर! 😎📸✨ #MillennialGenZ बेलाको 😊😁

मनिला डायरी : केही सम्झना, केही आश्चर्य (यात्रा आलेख)

 - फुर्बा साङ्गे मोक्तान

मनिला, अर्थात फिलिपिन्सको राजधानी शहर, काठमान्डुबाट करिब २५०० माइलको हवाइ (एरीयल) दुरीमा पर्ने रहेछ। समयको हिसाबले हामीभन्दा करिब सवा दुई घण्टा जति अघी।   एक दसैंको टिकाकै दिन आधारातमा मनिला उड्नुपर्ने भयो, प्रसँग पर्‍यो अफिसको काम बिशेष। एक सिकाइको मौका भन्दा पनि फरक पर्दैन शायद। दसैंकै दिन निस्कनु पर्दा केही खिन्न भए पनि कम्तिमा रातीको फ्लाइट पार्न पाइएकोमा भने मन दङगै रह्यो। हुन त घरमा दसैंको टिको लगाउने रमझम त हुँदैन, तैपनी राष्ट्रिय चाड हो मन रमाउने मौका त खोजिहाल्ने भो। एक्लै भैइने अवस्था भने भएन, कार्ज्यालयबाट अर्को एक जना साथी, सर नै भनुम, बिजय सर, पनि जाने भाकोले ज्यानलाई कम्तिमा राहत र खुशीको आहत महसुस भैराको थियो। हुनत बैदेशिक यात्रामा निस्कन पाउदा खुशी नहुने को मनुवा होला ।

 मनिला यात्राको खास उद्देश्य बर्णन गर्दा कामको कुराहरु त के गरौ, बिपद जोखिम न्युनिकरणसग सम्बन्धित भाकोले सोही बिषयमा १ हप्ता घोत्लिरहियो। एसिया प्यासिफिक भरिका देशका सरकारी, गैरसरकारी, निजी, बिज्ञ, प्राग्य, नितीनिर्माता, अभियन्ता सबै भेला हुने कुम्भ मेला थियो त्यो। बिहान देखी राती अबेरसम्म थियो कार्यक्रम लगायत छलफल । पहिलो ५ दिनत हामीले बिहानको सुर्योदय र बेलुकाको सुर्यास्त पनि देख्न पाएनौ। बिहान आँखा खुल्दा उस्तै परे ८ नै बज्ला जस्तो हुने, बेलुका त बेलुका नि भईगयो। खासमा म नेपालमा नियमित फुटसल खेल्ने भाकोले साँढे पाचतिरै उठ्ने मान्छे हो तर उता चै जैले जसो ढिलो । एसो सोचेको मेरो दिमागको घडी त नेपालकै अनुसार घुमीरहेको रैछ ।  उठ्न त म साढे पाच मै हो उठेको तर उता चै त्यो पौने आठ भैहाल्दो रहेछ । बेलुका जती गरेनी १२-१ बजे अघी निन्द्रै नलाग्ने । उल्लुजस्तो ट्ट्वा पर्नु पर्ने बेलुका चै कैले काही त।

...

फिलिपिन्स सरकारले नै होस्ट गरेको कार्यक्रम भाकोले सुरक्षा चुनौतीलाई उत्कृष्टरुपमा ख्याल गरिएको थियो कार्यक्रममा। करिब ४००० जना सहभागीहरुले आबदेन दिएको कार्यक्रममा ३००० बढी त उपस्थित थिए जस्तो लाग्छ यो मनुवालाई। हरेक पल्ट कार्यक्रम स्थल बहिरबाट छिर्नु पर्‍यो भने बिद्युतिय एक्सरे भित्र ब्याग सामान छिराउनै पर्ने, फोटोसहितको परिचयपत्र किउ स्क्यान गरेर मात्र प्रबेश पाहिने, इत्यादी  उदाहरणबाट बुझ्नुस् सुरक्षाको गाम्भिर्यता ।

सुरक्षा कार्यक्रममा मात्र थिएन, होटेलमा पनि थियो। होटेल बाहिर चौबिसै घण्टा ३-४ प्रहरीको टुकडी । बिहान मर्निङ वाक जादा पनि सगसगै १ जना हिडिरहने । उनी भन्थे,  पैसा माग्ने जस्तो गरेर पाकेट मार्न सक्छन, त्यसैले हामी सगै हुनुपर्छ। मलाई लागेको म परे त्यस्तै ३५-४० बिचको ठिटो। तर मसगै को सर चै ४५-५० तिरको बुज्रुक। उनी सधैं ढाका टोपी ढल्काइरहने, मोटो मोटो आवरणको, लगभग नेताजस्तो देखिनेमा दुईमत छैन। कार्यक्रम पनि मन्त्री स्तरिय अन्तरदेशिय कार्यक्रम थियो त्यो। ति प्रहरीले उनिलाई चै मन्त्री नै सोचे कि भन्ने मेरो ठम्याइ । म चै सधैं उनीसगै एता उता दाजुभाइ घुम्ने हुँदा, मलाई चै उनको सेक्रेटरी एस्तै केही सोचेकी जस्तो पनि लाग्दैछ। ति प्रहरीले दिएको सम्मान देख्दा। हल्का रमाइलो। 

...

एक बेलुका अबेरतिर एक बाङ्लादेशी साथीसग बाहिर हलाल खान्की खाने भन्ने कुरो भो। होटेलबाट निस्कने बेलामा नयाँ प्रहरीको हाकीम देखापर्‍यो। र बडो सम्मानका साथ हेलो भन्यो, मलाई हैन मेरो अर्को सरतिर फर्केर। मलाई पनि हेलो भने पनि सरतिर सरेर केहो कसो हो भनेर सोधे। सरले पनि हामी बाहिर जान लागेको साथीलाई हलाल खानुपर्ने भाकोले हलाल रेस्टुरेन्ट खोजेर हामीलाई बोलाको छ नजिकै छ भन्नुभो। तर अलिक कन्भिन्स नभाको जस्तो गरेर कुन रेस्टुरेन्ट हो भनेर जान्न खोज्यो । अनि मैले, WhatsApp को लोकेसन सेरिङ्ग म्याप देखाउदै यो ठाउँ हो भने। अनि, बिजय सरले "हामी एक घण्टामा आईपुगीहालौला" भनी थप्नुभो। हामी सगै जाउ जाउ जस्तो गर्थ्यो, तर हामीलाई प्रहरीसग ननिस्कौ, खानपिनमा समय लाग्ला, हतारो गर्ला एस्तै थियो र मैले पनि १ घण्टामा आउपुग्छौ, हामी २-३ जना छौ, चिन्ता लिनु परेन, आईहाल्छौ भनेर मनायौ । तर खाना खाने रेस्टुरेन्ट पनि भिडभाड खाल्कै रैछ। वरपरको सारा हलाल खानुपर्ने मनुवाहरु त्यही भेलाहुने रैछ। समय लागि गो। १ घण्टा त ख्याल ख्यालमै बितिगएछ । बाहिर आएर बसिराखेको रैछ बन्धुहरु त। सरलाई बडो सम्मानका साथ “अब बेला भयो भने जाउ, हामीले गाडी लिएर आएका छौ, यो एरिया राती त्यती ठीक छैन (एताको ठमेलजस्तै बेलुकातिर अबेर सम्म खुल्ने एरिया रहेछ त्यो), निस्कौ” भन्न थाल्यो। हामीले पनि सकिसकेका थियौ, केही फरक परेन। झन गाडी नै भएपछी त सजिलै महसुस हुनेभो जस्तो लाग्यो। हामीहरुलाई अब वारीपरीका मानिसहरुले भि आई पि नै सोचे जस्तो लाग्यो रेस्टुरेन्टमै चै, किन्तु गाडी चडेर अलिक अघी जाने बित्तिकै मनिसहरुले बडो सशङ्कीत नजरले हेर्न लाएको जस्तो लाग्यो। अघीको भि आई पि सोच अब अर्कै दिशातिर पो बग्यो। बडो अचम्म। एकै द्रिश्यको पनि दुई फरक परीद्रिस्य ।

Continue reading...

शुन्यको मुल्य पढेपछी...

[BOOK REVIEW]

- फुर्बा साङ्गे मोक्तान 

............................................................................

त्यसै प्रसङ्गहरुमा उठेको "आकाशे टेम्पु" (दुर्गाममा उड्ने प्लेन)को किस्साले त् मलाई मुर्छै पार्लाजस्तो हसाएको थियो। तेस्तै, बुधेको फुपुआमा, भेडिनीकान्छी, हिम्मतबहादुर र कार्कीआमाको कथाहरुले मन भारी हुँदै आँखामा रसायनहरु नपलाएको हैन।                                                   
.................................................................................................................

शब्दले कती फरक पार्न सक्छ? ति एकै अर्थ तर फरक शब्दले पार्ने तरङ्ग एकै खालका होलान कि फरक? शब्दले खास के मा प्रभाव पार्ने हो, मष्तिस्क कि शरीरमा? यदी कसैले तपाईंलाई यि प्रश्नहरु राखे भने तपाईंको उत्तर के हुनेछ?

जब म डा. नवराज केसीद्वारा सिर्जित शुन्यको मुल्य पढ्न बसे, मेरो मनमा यि कुराहरु धेरै खेल्न आईपुगे। शब्द केवल बोलेर मात्र हैन, अपितु निशब्द भावहरुले पनि शब्दले भन्दा बढी अर्थ बोक्न सक्छ भन्ने भावना प्राप्त गर्न सके। श्रीमतीज्युलाई कार्यालयमा एक सहकर्मीले राम्रो छ पढ्ने भए लैजानुस् भन्दा मेरो लागि भनेर ल्याइदिएको पुस्तक सुरुमा शिर्षक पढ्दा अध्यात्मिक बिचारतिरको होकी जस्तो नलागेको पनि हैन। पुस्तक पढ्न रुची राख्ने स्वभाबको कारणले पनि राम्रो भनिएको पुस्तक पढम भनेर बसियो। धन्यवाद ति सहकर्मी मित्रलाई। 

डाक्टर (लेखक)ले आफ्नो जीवन भोगाइ र कामको सिलसिलामा साक्षात्कार गरेका र कतिपयमा त आफु नै डुबेका जीवन कथाहरुलाई यस पुस्तकको कथाको सारको रुपमा प्रस्तुत गर्नु भएको छ। पुस्तकद्वारा मलाई डाक्टर पेशागत ब्यक्तीभन्दा माथि उठेर समाजको चिन्तन र मलमपट्टीसमेत गर्न उत्साहित सचेत नागरिक महसुस भो। ममता, स्नेह र सङ्घषको कथाहरुमार्फत पनि मलमपट्टी गर्ने कोसिस भेटे मैले यस पुस्तकमा। बुधेकी आमा हुँदै बढेको कथा यात्रा पुतली आमा सम्मै पुग्दा सलल बगेको अनुभुती मलाई मात्र हो जस्तो मलाई लाग्दैन। कथा र भूमिकाको सिलसिलेबार नै तेस्तै छ। पुस्तकमा समेटिएका सानो सानो कथाको अध्यायमा पनि जीवन बृदिको सन्देश छरिएको पाए मैले ति कथाहरुमा। अपितु, आफु पनि ति कथाको एक पात्र झै यदा कदा डुबुल्की मार्ने मौका पाएको अनुभव पनि भाको कुरा म यो सन्स्मरण  लेखिरहदा नि सम्झन्छु। म आफु पनि देशको बिभिन्न कुनाकन्दराहरुमा मानब समुदायहरुसगको सामिप्यमा काम गरेको अनुभव तथा पछील्लो समय कर्णालीकै सेरोफेरोमा तनमन डुलाउन पाएको कारणले पनि डाक्टरले गरेका बर्णनहरु मेरा आँखामा झलमल्ल आईरहेका थिए। .............................

[FOR MORE...]

WASH system strengthening in the context of Nepal: Case study from 8 local governments

By: Phurba S. Moktan

 A comprehensive approach is essential for addressing the fundamental components of the WASH sector and bringing about positive advancements in water, sanitation, and hygiene services. The WASH Agenda for Change (AfC) has outlined eight critical building blocks, which include: Institutional arrangements and coordination, Service delivery infrastructure, Monitoring, Planning, Finance, Regulation and accountability, Water resource management, Learning and adaptation.

The effectiveness and performance of local governments play a pivotal role in driving positive changes within this comprehensive approach aimed at achieving Sustainable Development Goal 6 (SDG 6). An applaudable recent initiative involved bringing together concerned stakeholders to share important insights gained from the Sanitation and Water for All (SWA) 2022 Sector Ministers' Meeting (SMM). Additionally, the process included setting national priorities and commitments through a workshop organized by AfC's country collaboration members. This endeavor will ultimately contribute significantly to enhancing the operational components that underpin the strengthening of the WASH system, ultimately helping us reach the overarching goal of SDG 6.

Meeting the Sustainable Development Goal (SDG) target for Water, Sanitation, and Hygiene (WASH) by the year 2030 necessitates a substantial shift in the current trajectory of the WASH sector in Nepal. This shift is vital to ensure the provision of enduring WASH services to Nepalese citizens, thus upholding a fundamental human right as outlined in the constitution of Nepal. Achieving this objective demands a unified effort, bringing together all stakeholders in the sector, including government bodies, development partners, and sector participants operating at the three distinct levels of the country's federated structure. This collaborative endeavor must be coupled with significant alterations in the approaches employed to fulfill the commitments to SDG 6 by 2030.

I was involved on a short research activity supported by Agenda for Change (AfC) Country Collaboration with the leadership of CARE Nepal on strengthening the WASH system primarily centers on assessing the capacity, which includes strengths and shortcomings, within the various building blocks designed by the AfC for WASH System Strengthening. These capacity-related issues may pertain to various aspects such as resources (financial, human resources, equipment, and services), gaps in plans and policies, institutional factors (like internal accountability and governance), among others.

In the context of Nepal, the AfC country collaboration has collectively identified, through their collaborative efforts in WASH System analysis, that capacity issues have become particularly prominent at the local government level. This is crucial for expanding the effective delivery of WASH services. However, the specific gaps and the necessary support for improvement have not been precisely addressed yet. To address this, the study was carried out in eight distinct local governments spanning four provinces. The aim was to provide advocacy for rectifying the deficiencies within these local government entities. Notably, the research was conducted in the working district of the AfC country collaboration members, with one Palika in their presence, and another without their presence.

Through the enthusiastic and robust engagement of all participants in the Multi-Stakeholder Coordination Workshop (MSCW), the evaluation and analysis of the 8 building blocks of the WASH System in 8 Local Governments (Municipalities) were carried out. This involved active group work dedicated to each of these 8 building blocks.

 

FOR MORE...

(The writer is a WASH professional with extensive experience in the WASH sector including WASH system strengthening.)

Read only on: WASH Khabar Online

यो त यात्राको, सुरुवात हो ।

 यो त यात्राको, सुरुवात हो ।

आफ्नो आफैसगको, सम्बादको।।

स्वतन्त्रतालाइ मनमुटुको, साथ भो।

उड्नु  नै त छ आकाशमा, उचाइको आशको।।

यो त यात्राको, सुरुवात हो ।

चल्ला पनि त निस्कन्न नि, नगरी बल स्वयमले।

सिङ्गो छ दुनिया, जिऔ हरेक पल मनले।।

फूल त बस्ला केहि पला, दिगो त पात हो। 

लक्ष्य जुनको राख्ने मनलाइ, यो दर्हो हात भो।।

यो त यात्राको सुरुवात हो।।।

-फुर्बा साङ्गे मोक्तान

अप्रील 01, 2022, शुक्रबार

सजिलोमात्र हैन, भरपर्दो उपायतिर नि लाग्नु पर्‍यो सरकार

-फुर्बा साङ्गे मोक्तान

मेरो घरको भुइतलामा किरना पसल छ। जहाँ दुई-तिन दिन अघि पिउने पानीको जार बोक्ने गाडी आएर रोकियो। गाडीमा चालक सहित ४ जना। दुई जना चालकको छेउमा, १ जना पछाडि । पानीको जार राख्न र हिसाब गर्न दुई जना झरे तर एउटाको मास्क छैन अनि अर्कोको मास्क च्यापुमा। मैले यस्तो बेलामा पनि यस्तो काममा हिंडेको मान्छे मास्क लाउनु पर्दैन भनेको नबोली गयो। हिजो आज हेर्न पाको छैन, मैले त्यती भनेपछी लगाउन थाल्यो कि? 

--

भनिन्छ कसैको बानी परिवर्तन गर्नु छ भने, एउटै कुरा कम्तीमा २२ पटक गर्नुपर्छ रे। यहाँ त लक्डाउनको चै बानी पर्ने भो, तर सुरक्षित भएर हिंड्ने कुरो चै त्यस्तै भो। घाटीमा हात पुग्यो भने जसरी अकस्मातै हातमा फु गरिन्छ। त्यसरी नै मानिसहरुको दिमागमा घर बाहिर निस्कनसाथै मास्क र स्यानीटाइजर खोज्ने बनाउनलाई त कम्तीमा पनि २२ पल्ट त अनुगमन गर्नुपर्‍यो, सम्झाउनै पर्‍यो, बुझाउनै पर्‍यो। सुरुमा नमस्कार र धेरै समय पश्चात पनि नसुध्रेपछी मात्र अनुशासनको कारबाही पनि गर्नुपर्‍यो। अनि हुन्छ परिवर्तन। त्यो पनि सुरुमा त सानै परिवर्तन होला, तर दिशा सही परे दिगो परिवर्तन पनि सम्भव छ। कोरोनाको निराकरण सम्भव छ।

१ बर्ष पहिले पनि हतारमा ताल्चा लगाउने काम गरियो, तीन महिना पछी अलमस्त छोडियो। अनी, अक्टोबर नोभेम्बरमा शिखरतिर पुगेको थियो कोरोना (लकडाउन सकेको तीन-चार महिनातिर)। यो बर्ष पनि कोरोना उकालो लाग्न थालेको १ हप्तामै ब्रम्हास्त्र हानियो। अझै घट्ने नाम लिएको छैन। घटोस पनि कसरी, पेटले लकडाउन भन्दैन, सरकारले पसल बन्द गर्‍यो कि गरेन, गाडी कुदायो कि कुदाएन मात्र हेर्ने भो। सुरक्षित भएर बसेको, हिंडेको, गाडी कुदाएको, पानी लगायतका अत्यवस्यक सामाग्रीहरु सप्लाई गरेको कुरा हेर्ने फुर्सद जुटाएको छैन। आक्कल झुक्कल हेरेजस्तो गरे नि ड्युटी पुर्याउने काम मात्र भाको छ। दिगो र भरपर्दो अनुगमन हुन सकेको छैन। निरन्तरताको त कुरै छोडौ । 

--

अचेल मलाई मेरो बाल्यकालको सम्झना आउन थालेको छ। हामी ३-४ भाई मिलेर लङ्गुरबुर्जा हल्लाउने गर्थेउ, जहाँ दुई जना खालमा र बाँकी १-२ जना चै पुलिश आउछ कि भनेर हेर्नेमा पर्थेउ। र पुलिश आको सुइको पाउने बित्तिकै लङुरबुर्जाको पसल बन्द गरीहाल्थेउ । आज भोली मेरोतिरका पसलहरु (किराना लगायतका अत्यवस्यक पसलहरुको पनि बेलुकातिर चै)को अवस्था म उस्तै देख्छु। पसल आधा जती खोल्ने र कोही मान्छे आयो भने पनि सोधिहल्ने, "पुलिश आको हो परतिर ?"

--

[FOR MORE...]